वनरक्षक भरती आता MPSC मार्फत होणार? वनरक्षकच्या भरतीसाठी महत्त्वाचे निर्देश

 वनरक्षक भरती 2027 MPSC मार्फत होणार? पात्रता, शारीरिक निकष, निवड प्रक्रिया आणि प्रशिक्षण नियम

महाराष्ट्रातील वनरक्षक (Forest Guard) भरती 2027 बाबत महत्त्वाची प्रशासकीय कार्यवाही सुरू झाली आहे. महाराष्ट्र वन विभागातील गट-क संवर्गातील पदे महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या (MPSC) कार्यक्षेत्रात आणण्याच्या पार्श्वभूमीवर सन 2027 करिता वनरक्षक पदासह विविध गट-क पदांची मागणीपत्रे सादर करण्याबाबत निर्देश देण्यात आले आहेत.

प्रधान मुख्य वनसंरक्षक (वन बल प्रमुख), महाराष्ट्र राज्य, नागपूर यांच्या कार्यालयाकडून 18.08.2026 रोजी संबंधित मुख्य वनसंरक्षक (प्रादेशिक) व वनसंरक्षक (प्रादेशिक) यांना याबाबत पत्र पाठविण्यात आले आहे.

वनरक्षक भरती आता MPSC मार्फत होणार?

सामान्य प्रशासन विभागाच्या 08.05.2026 रोजीच्या अधिसूचनेनुसार राज्य शासनाच्या अखत्यारितील गट-ब (अराजपत्रित) आणि गट-क संवर्गातील पदे महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या कार्यक्षेत्रात आणण्याची तरतूद करण्यात आली आहे. मात्र पोलीस, शिक्षक, वाहनचालक आणि अनुकंपा तत्त्वावरील नियुक्तीची पदे संबंधित तरतुदीतून वगळण्यात आली आहेत.

18.08.2026 च्या वन विभागाच्या पत्रामध्ये वनरक्षक, सर्वेक्षक, लेखापाल, लिपिक, बिनतारी तंत्रज्ञ, ग्रंथालय परिचर, पशु परिचर यांसह विविध पदांचा सन 2027 च्या मागणीपत्रासाठी उल्लेख करण्यात आला आहे.

मात्र हे पत्र भरतीची अधिकृत जाहिरात नाही. त्यामुळे वनरक्षक पदांची अंतिम रिक्त संख्या, अर्जाची तारीख, परीक्षा पद्धती किंवा MPSCमार्फत अंतिम भरती याबाबत अधिकृत जाहिरात प्रसिद्ध होणे आवश्यक आहे.

वनपाल व वनरक्षक पदाचे सेवाप्रवेश नियम 2025 मध्ये वनरक्षक पदासाठी-  पात्रता, शारीरिक निकष, निवड प्रक्रिया आणि प्रशिक्षण नियम देण्यात आले असून ते खालील प्रमाणे

वनरक्षक भरती निवड प्रक्रिया

वनरक्षक पदासाठी लागू नियमांनुसार उमेदवारांना साधारणपणे पुढील टप्प्यांतून जावे लागते:

1. स्पर्धात्मक परीक्षा
2. शारीरिक मोजमाप
3. शारीरिक क्षमता चाचणी
4. वैद्यकीय तपासणी
5. गुणवत्ता यादी
6. अंतिम नियुक्ती
7. प्रशिक्षण

वनरक्षक भरतीसाठी वयोमर्यादा

अर्जाच्या अंतिम दिनांकास उमेदवाराचे 18 वर्षे पूर्ण असणे आवश्यक आहे.

• खुला प्रवर्ग : 25 वर्षे
• मागास प्रवर्ग : 30 वर्षे

लागू शासन नियमांनुसार इतर प्रवर्गांना वयोमर्यादेत सवलत मिळू शकते.

वनरक्षक भरती शैक्षणिक पात्रता

उमेदवाराने विज्ञान, गणित, भूगोल किंवा अर्थशास्त्र विषयासह 12 वी उत्तीर्ण असणे आवश्यक आहे. किंवा अभियांत्रिकी, विज्ञान अथवा तंत्रज्ञान शाखेतील 3 वर्षांचा पदविका (Diploma) आवश्यक असू शकतो.

माजी सैनिक आणि अनुसूचित जमाती (ST) उमेदवारांसाठी लागू नियमांनुसार 10 वी उत्तीर्ण ही विशेष तरतूद आहे.

वनरक्षक शारीरिक पात्रता

पुरुष उमेदवार

• उंची : 163 से.मी.
• छाती : 79 से.मी.
• छाती फुगविल्यानंतर फरक : किमान 5 से.मी.
• वजन : लागू वैद्यकीय निकषांनुसार

महिला उमेदवार

• उंची : 150 से.मी.
• वजन : लागू वैद्यकीय निकषांनुसार

ST उमेदवारांसाठी उंची

• पुरुष : 152.5 से.मी.
• महिला : 145 से.मी.

वनरक्षक Walking Test

स्पर्धात्मक परीक्षा उत्तीर्ण झालेल्या उमेदवारांना चालण्याची शारीरिक क्षमता चाचणी द्यावी लागते.

• पुरुष : 25 कि.मी. – 4 तासांत
• महिला : 16 कि.मी. – 4 तासांत

ही चाचणी लागू नियमांनुसार पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

वनरक्षक वैद्यकीय तपासणी

वैद्यकीय तपासणीमध्ये दृष्टी, रंग ओळखण्याची क्षमता, रतांधळेपणा, तिरळेपणा, सपाट पाय, गुडघ्यांची स्थिती, छाती आणि इतर शारीरिक बाबी तपासल्या जाऊ शकतात.

उमेदवाराची दूरची व जवळची दृष्टी तसेच प्रत्येक डोळ्याचे Field of Vision निर्धारित वैद्यकीय निकषांनुसार असणे आवश्यक आहे.

वनरक्षक प्रशिक्षण

नियुक्तीनंतर उमेदवारांना शासनाने निश्चित केलेल्या प्रशिक्षण संस्थेत प्रशिक्षण दिले जाते. अंतिम प्रशिक्षण परीक्षा उत्तीर्ण करणे आवश्यक असते. परीक्षेत अपयश आल्यास लागू नियमांनुसार दुसरी संधी मिळू शकते.

वनपाल पदासाठी गुणवत्ता यादी

वनरक्षक पदावर नियुक्तीनंतर प्रशिक्षण पूर्ण करणे आवश्यक असते. भविष्यात वनपाल (Forester) पदासाठी पदोन्नती करताना शासनाने निर्धारित केलेल्या नियमांनुसार गुणवत्ता निश्चित केली जाते.

अंतिम गुणवत्तेमध्ये:

• स्पर्धा परीक्षेतील गुण – 50%
• प्रशिक्षण संस्थेतील अंतिम परीक्षेतील गुण – 50%

या गुणांच्या आधारे गुणवत्ता निश्चित केली जाते.

भाषा, संगणक आणि लहान कुटुंब प्रतिज्ञापत्र

नियुक्तीनंतर लागू असल्यास शासनाने विहित केलेल्या मुदतीत हिंदी व मराठी भाषा परीक्षा उत्तीर्ण करणे आवश्यक असू शकते. तसेच निर्धारित मुदतीत संगणक पात्रता प्रमाणपत्र सादर करावे लागू शकते.

नियुक्तीच्या वेळी महाराष्ट्र नागरी सेवा (लहान कुटुंबाचे प्रतिज्ञापन) नियमांनुसार लहान कुटुंब प्रतिज्ञापत्र सादर करण्याची अट लागू असू शकते.

वनरक्षक बदली नियम

वनरक्षकांची बदली संबंधित अंतर वनवृत्तांतर्गत केली जाऊ शकते. संबंधित वनवृत्तात 5 वर्षे नियमित सेवा पूर्ण झाल्यानंतर विनंतीनुसार बदलीचा विचार केला जाऊ शकतो. मात्र बदली ही लागू सेवा नियम आणि प्रशासकीय आवश्यकतेच्या अधीन राहते.

संबंधी पोस्ट 

1. वनरक्षक आंतरवृत्तीय बदली ( सुधारणा ) नियम 2025

2. वनरक्षक यांची कर्तव्य 

3. वनपाल व वनरक्षक पदाचे सेवाप्रवेश नियम 2025 

4. वनरक्षकांची ज्येष्ठता कशी निश्चित केली जाते? सेवाप्रवेश नियम 2011 आणि 2025 मध्ये महत्त्वाचा बदल 

महत्त्वाची सूचना

18.08.2026 चे पत्र हे भरतीचे अधिकृत जाहिरातपत्र नाही. हे सन 2027 करिता गट-क पदांची मागणीपत्रे सादर करण्यासंदर्भातील प्रशासकीय कार्यवाही आहे. त्यामुळे वनरक्षक पदांची अंतिम रिक्त संख्या, अर्जाची तारीख, परीक्षा पद्धती आणि MPSCमार्फत होणारी भरती याबाबत अंतिम माहिती अधिकृत जाहिरात प्रसिद्ध झाल्यानंतरच निश्चित होईल.

निष्कर्ष

वनरक्षक भरती 2027 बाबत उमेदवारांसाठी 18.08.2026 चे पत्र महत्त्वाचे आहे. या पत्रात सन 2027 करिता गट-क संवर्गातील सरळसेवेच्या पदांमध्ये वनरक्षक पदाचा उल्लेख करण्यात आला आहे. गट-क पदे MPSCच्या कार्यक्षेत्रात आणण्याच्या पार्श्वभूमीवर आगामी भरती प्रक्रियेकडे उमेदवारांचे लक्ष लागले आहे.

त्यामुळे वनरक्षक भरतीची तयारी करणाऱ्या उमेदवारांनी शैक्षणिक पात्रता, शारीरिक निकष, Walking Test आणि स्पर्धात्मक परीक्षेची तयारी सुरू ठेवावी. मात्र MPSCमार्फत वनरक्षक भरतीची अंतिम अधिकृत घोषणा होईपर्यंत अधिकृत जाहिरातीची प्रतीक्षा करणे आवश्यक आहे.