वनरक्षकांची ज्येष्ठता कशी निश्चित केली जाते? सेवाप्रवेश नियम 2011 आणि 2025 मध्ये महत्त्वाचा बदल

वनरक्षकांची ज्येष्ठता कशी निश्चित केली जाते? वनरक्षक - वनपाल सेवाप्रवेश नियम 2011 व 2025 नियमांमधील महत्त्वाचा बदल

वनरक्षक पदावर नियुक्ती झाल्यानंतर प्रत्येक वनरक्षकाची गुणवत्तेनुसार (Merit) ज्येष्ठता निश्चित केली जाते. ही ज्येष्ठता भविष्यात वनपाल (Forester) पदावरील पदोन्नती देताना अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावते. त्यामुळे ज्येष्ठता कोणत्या पद्धतीने निश्चित केली जाते, याची माहिती प्रत्येक वनरक्षक आणि भरतीसाठी तयारी करणाऱ्या उमेदवाराने असणे आवश्यक आहे.

महाराष्ट्र शासनाने वनरक्षक - वनपाल सेवाप्रवेश नियम 2011 आणि 2025 च्या वनरक्षक सेवाप्रवेश नियमांमध्ये ज्येष्ठता निश्चित करण्याच्या पद्धतीत महत्त्वाचा बदल केला आहे.

---

वनरक्षक-वनपाल सेवा प्रवेश नियम, 2011 मध्ये ज्येष्ठता कशी निश्चित केली जात होती?

वनरक्षक-वनपाल सेवा प्रवेश नियम, 2011 नुसार, वनरक्षकांची आपसातील ज्येष्ठता प्रशिक्षण संस्थेतील अंतिम परीक्षेतील गुणवत्ता (Merit) यावर आधारित निश्चित केली जात होती.

याचा अर्थ, स्पर्धा परीक्षेत उमेदवाराला किती गुण मिळाले याचा ज्येष्ठतेवर परिणाम होत नव्हता. प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर प्रसिद्ध होणाऱ्या गुणवत्ता यादीतील क्रमांकानुसार वनरक्षकांची ज्येष्ठता निश्चित केली जात होती.

उदाहरण

समजा,

• वनरक्षक अ : स्पर्धा परीक्षेत 90 गुण, प्रशिक्षण परीक्षेत 70 गुण
• वनरक्षक ब : स्पर्धा परीक्षेत 75 गुण, प्रशिक्षण परीक्षेत 85 गुण

2011 च्या नियमांनुसार, प्रशिक्षण परीक्षेत जास्त गुण मिळाल्यामुळे वनरक्षक ब याची ज्येष्ठता वनरक्षक अ पेक्षा वर राहिली असती.

---

वनरक्षक  सेवाप्रवेश नियम , 2025 मध्ये काय बदल झाला?

वनरक्षक सेवाप्रवेश नियम, 2025 नुसार आता ज्येष्ठता निश्चित करताना स्पर्धा परीक्षा आणि प्रशिक्षण परीक्षा या दोन्ही परीक्षांना समान महत्त्व देण्यात आले आहे.

अंतिम गुणवत्ता (Final Merit) खालीलप्रमाणे निश्चित केली जाते.

• स्पर्धा परीक्षेतील गुण – 50%
• प्रशिक्षण संस्थेतील अंतिम परीक्षेतील गुण – 50%

या दोन्ही परीक्षांतील गुणांना समान महत्त्व (50-50%) देऊन अंतिम गुणवत्ता (Final Merit) तयार केली जाते. याच अंतिम गुणवत्ता यादीच्या आधारे वनरक्षकांची वनपाल पदावरील पदोन्नतीसाठी ज्येष्ठता निश्चित केली जाते.

---

उदाहरण 1 : वनपाल पदोन्नतीसाठी ज्येष्ठता कशी ठरते?

समजा, दोन वनरक्षकांची गुणवत्ता खालीलप्रमाणे आहे.

तपशील	वनरक्षक अ	वनरक्षक ब
स्पर्धा परीक्षेतील गुण	80	72
प्रशिक्षण परीक्षेतील गुण	70	82
स्पर्धा परीक्षेचे 50%	40	36
प्रशिक्षण परीक्षेचे 50%	35	41
अंतिम गुणवत्ता (Merit)	75	77

या उदाहरणात वनरक्षक ब याला अंतिम गुणवत्ता 77 गुण मिळाले आहेत, तर वनरक्षक अ याला 75 गुण मिळाले आहेत. त्यामुळे वनपाल पदावरील पदोन्नतीसाठीच्या ज्येष्ठता यादीत वनरक्षक ब याचा क्रम वर राहील.

---

उदाहरण 2 : समान गुणवत्ता गुण असल्यास काय?

समजा,

• वनरक्षक अ – अंतिम गुणवत्ता 76 गुण (वय 28 वर्षे)
• वनरक्षक ब – अंतिम गुणवत्ता 76 गुण (वय 31 वर्षे)

दोघांचे अंतिम गुणवत्ता गुण समान असल्यामुळे वयाने ज्येष्ठ असलेल्या वनरक्षक ब याला ज्येष्ठता यादीत प्राधान्य दिले जाईल.

----------------------------_-------------------------------------------------------------------------

2011 आणि 2025 नियमांतील महत्त्वाचा फरक

सेवा प्रवेश नियम, 2011	वनरक्षक भरती नियम, 2025
ज्येष्ठता केवळ प्रशिक्षण परीक्षेतील गुणवत्तेवर आधारित होती.	ज्येष्ठता स्पर्धा परीक्षा (50%) + प्रशिक्षण परीक्षा (50%) यांच्या एकत्रित गुणवत्तेवर आधारित आहे.
स्पर्धा परीक्षेतील गुणांना ज्येष्ठतेसाठी महत्त्व नव्हते.	स्पर्धा परीक्षेतील गुणांनाही समान महत्त्व देण्यात आले आहे.
प्रशिक्षणातील गुणवत्ता यादी निर्णायक होती.	अंतिम गुणवत्ता (Final Merit) निर्णायक आहे.

---

या बदलाचा वनरक्षकांवर काय परिणाम होईल?

2025 च्या नियमांमुळे आता केवळ प्रशिक्षणात चांगले गुण मिळवणे पुरेसे राहिलेले नाही. स्पर्धा परीक्षेतील कामगिरी आणि प्रशिक्षणातील कामगिरी या दोन्हींचा समान परिणाम अंतिम गुणवत्तेवर होणार आहे. त्यामुळे भरतीच्या सुरुवातीपासूनच उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या उमेदवारांना वनपाल पदावरील पदोन्नतीसाठी अधिक चांगली संधी मिळेल.

---

वनरक्षक-वनपाल सेवा प्रवेश नियम, 2011 मध्ये वनरक्षकांची ज्येष्ठता फक्त प्रशिक्षण परीक्षेतील गुणवत्ता पाहून निश्चित केली जात होती. मात्र, वनरक्षक भरती नियम, 2025 मध्ये महत्त्वाचा बदल करत स्पर्धा परीक्षा आणि प्रशिक्षण परीक्षा या दोन्हींच्या गुणांना समान (50-50%) महत्त्व देण्यात आले आहे.

हा बदल वनपाल पदावरील पदोन्नतीसाठी अधिक पारदर्शक आणि गुणवत्ताधारित व्यवस्था निर्माण करणारा मानला जात आहे.

---

FAQ

2011 च्या नियमांनुसार वनरक्षकांची ज्येष्ठता कशी निश्चित केली जात होती?

प्रशिक्षण संस्थेतील अंतिम परीक्षेतील गुणवत्ता यादीच्या आधारे.

2025 च्या नियमांनुसार ज्येष्ठता कशी निश्चित केली जाते?

स्पर्धा परीक्षेतील 50% गुण आणि प्रशिक्षण परीक्षेतील 50% गुण यांच्या आधारे अंतिम गुणवत्ता निश्चित केली जाते.

वनपाल पदोन्नतीसाठी अंतिम गुणवत्ता का महत्त्वाची आहे?

कारण अंतिम गुणवत्ता यादीनुसारच वनरक्षकांची पदोन्नतीसाठी ज्येष्ठता निश्चित केली जाते.