वन्यजीव विभागातील वनकर्मचाऱ्यांना गस्तीदरम्यान सुरक्षिततेबाबत विशेष सूचना

 वनकर्मचाऱ्यांच्या सुरक्षेसाठी वन विभागाचे नवे आदेश; एकट्याने गस्त बंद, Bear Spray आणि 4 सदस्यांचे पथक अनिवार्य

नवेगाव–नागझिरा व्याघ्र राखीव क्षेत्रात 05.08.2026 रोजी नियमित गस्तीदरम्यान घडलेल्या दुर्दैवी घटनेनंतर वन विभागाने वनकर्मचाऱ्यांच्या सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य देत नवीन सुरक्षा निर्देश जारी केले आहेत. दिनांक 06.08.2026 रोजी उपवनसंरक्षक तथा क्षेत्र संचालक, नवेगाव–नागझिरा व्याघ्र राखीव क्षेत्र, गोंदिया यांनी जारी केलेल्या या आदेशांमध्ये गस्तीदरम्यान सुरक्षितता वाढविण्यासाठी अनेक महत्त्वपूर्ण उपाययोजनांचा समावेश करण्यात आला आहे.

एकट्याने गस्त घालण्यास बंदी

नवीन सूचनांनुसार कोणत्याही परिस्थितीत वनरक्षक, वनपाल किंवा इतर वनकर्मचाऱ्यांनी एकट्याने गस्त घालू नये. प्रत्येक वनवर्तुळ स्तरावर किमान चार सदस्यांचे गस्ती पथक तयार करण्यात येईल. या पथकामध्ये संबंधित वनरक्षक, वनपाल तसेच आवश्यकतेनुसार प्रशिक्षित रोजंदारी मजुरांचा समावेश करण्यात येईल.

अनुभवी आणि सक्षम मजुरांची नियुक्ती

गस्तीसाठी नियुक्त करण्यात येणारे रोजंदारी मजूर शारीरिकदृष्ट्या सक्षम, मानसिकदृष्ट्या स्थिर आणि जंगलातील कामाचा अनुभव असलेले असणे आवश्यक आहे. केवळ उपलब्ध आहेत म्हणून कोणालाही गस्तीस नेऊ नये, तर जबाबदार आणि विश्वासार्ह व्यक्तींचीच निवड करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

Bear Spray आणि सुरक्षा साहित्य अनिवार्य

वन्यप्राण्यांच्या हल्ल्यापासून संरक्षणासाठी प्रत्येक गस्ती पथकाकडे Bear Spray, धुंगर काठी, शिट्टी, टॉर्च, वायरलेस संच आणि मोबाईल यांसारखी आवश्यक सुरक्षा साधने असणे बंधनकारक करण्यात आले आहे. ही सर्व साधने कार्यस्थितीत असल्याची खात्री करूनच गस्तीस जाण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

सुरक्षा साहित्य उपलब्ध नसल्यास काय करावे?

गस्तीसाठी आवश्यक सुरक्षा साहित्य उपलब्ध नसल्यास किंवा अतिरिक्त साहित्याची आवश्यकता असल्यास संबंधित वनक्षेत्रपाल (RFO) यांना तात्काळ लेखी अथवा दूरध्वनीद्वारे माहिती देण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत. आवश्यक सुरक्षा साहित्याशिवाय गस्तीस जाऊ नये, असे स्पष्टपणे नमूद करण्यात आले आहे.

गस्तीपूर्वी नियोजन आवश्यक

गस्त सुरू करण्यापूर्वी मार्ग, वेळ, संभाव्य धोके, संपर्क व्यवस्था आणि आपत्कालीन परिस्थितीतील कृती आराखडा याबाबत गटामध्ये चर्चा करणे आवश्यक राहील. दाट झाडी, नाले, गुहा, अस्वलांचा संभाव्य वावर असलेले भाग तसेच कमी दृश्यमानता असलेल्या ठिकाणी विशेष सावधगिरी बाळगण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.

गटातील सदस्यांनी एकत्र राहावे

गस्तीदरम्यान सर्व सदस्यांनी एकमेकांच्या नजरेच्या आणि आवाजाच्या टप्प्यात राहून हालचाल करावी. कोणताही सदस्य एकट्याने पुढे किंवा मागे जाऊ नये, असे स्पष्ट निर्देश देण्यात आले आहेत.

अधिकाऱ्यांवरही जबाबदारी

या आदेशांची प्रभावी अंमलबजावणी करण्यासाठी संबंधित वनक्षेत्रपालांनी गस्ती पथकांची नोंद ठेवणे, प्रत्येक पथकाकडे आवश्यक सुरक्षा साहित्य असल्याची खात्री करणे आणि सहाय्यक वनसंरक्षकांनी वेळोवेळी अंमलबजावणीचा आढावा घेणे आवश्यक राहील.

वन विभागाचा स्पष्ट संदेश

वन विभागाने या आदेशामध्ये स्पष्टपणे नमूद केले आहे की वनकर्मचाऱ्यांचे जीवन आणि सुरक्षितता ही विभागाची सर्वोच्च प्राथमिकता आहे. कोणतीही गस्त, तपासणी किंवा क्षेत्रीय काम करताना अनावश्यक धोका टाळावा आणि "स्वतः सुरक्षित राहूनच प्रभावी वनसंरक्षण शक्य आहे" हा संदेश प्रत्येक वनकर्मचाऱ्याने लक्षात ठेवावा.

वनकर्मचाऱ्यांच्या सुरक्षेसाठी वन विभागाचे नवे आदेश

नवेगाव–नागझिरा व्याघ्र राखीव क्षेत्राने जारी केलेले हे नवीन सुरक्षा निर्देश राज्यातील सर्व वन अधिकारी, वनरक्षक आणि वनपाल यांच्यासाठी मार्गदर्शक ठरू शकतात. गट गस्त, आधुनिक सुरक्षा साहित्य, योग्य नियोजन आणि अधिकाऱ्यांची जबाबदारी निश्चित केल्यास वनकर्मचाऱ्यांच्या सुरक्षिततेत निश्चितच वाढ होईल आणि भविष्यात अशा दुर्दैवी घटना टाळण्यास मदत होईल.

---

 FAQs:

1. वन्यजीव विभागाने वनकर्मचाऱ्यांसाठी नवीन सुरक्षा सूचना का जारी केल्या?

गस्तीदरम्यान वनकर्मचाऱ्यांची सुरक्षितता वाढविणे आणि वन्यप्राण्यांच्या हल्ल्यांचा धोका कमी करण्यासाठी वन विभागाने नवीन सुरक्षा सूचना जारी केल्या आहेत.

2. गस्तीदरम्यान वनकर्मचाऱ्यांनी कोणत्या महत्त्वाच्या सूचनांचे पालन करावे?

वनकर्मचाऱ्यांनी एकट्याने गस्त घालू नये, किमान चार सदस्यांच्या पथकासोबत गस्त करावी आणि Bear Spray, वायरलेस, टॉर्च यांसारखे सुरक्षा साहित्य सोबत ठेवावे.

3. नवीन सुरक्षा सूचनांचा मुख्य उद्देश काय आहे?

वनकर्मचाऱ्यांचे प्राण सुरक्षित ठेवणे, गस्तीदरम्यान होणाऱ्या दुर्घटना टाळणे आणि वन्यजीव क्षेत्रातील गस्त अधिक सुरक्षित व प्रभावी करणे हा या सूचनांचा मुख्य उद्देश आहे.