वन हद्दीपासून कोळसा भट्टी किती अंतरावर असावी? संपूर्ण माहिती

 वन हद्दीपासून कोळसा भट्टी किती अंतरावर असावी? शासन निर्णयानुसार संपूर्ण माहिती 

प्रस्तावना

महाराष्ट्रात कोळसा भट्टी (Charcoal Kiln) उभारण्यासाठी आणि चालविण्यासाठी शासनाने विशिष्ट नियम व अटी निश्चित केल्या आहेत. या नियमांचा उद्देश वनसंपत्तीचे संरक्षण करणे, अवैध वृक्षतोड रोखणे आणि पर्यावरणाचा समतोल राखणे हा आहे. महसूल व वन विभागाच्या दि. 18 फेब्रुवारी 1992 च्या शासन निर्णयानुसार कोळसा भट्टीसाठी आवश्यक अंतर, परवानगी आणि इतर अटी स्पष्ट करण्यात आल्या आहेत. या लेखात त्या सर्व अटी सोप्या भाषेत जाणून घेऊया.

---

वन हद्दीपासून कोळसा भट्टी किती अंतरावर असावी?

शासन निर्णयानुसार कोळसा भट्टीची जागा राखीव (Reserved Forest) किंवा संरक्षित (Protected Forest) वनाच्या हद्दीपासून किमान 10 किलोमीटर अंतरावर असणे आवश्यक आहे.

याशिवाय, पर्यावरणाच्या दृष्टीने संवेदनशील किंवा अतिसंवेदनशील क्षेत्रापासून कोळसा भट्टीची जागा किमान 25 किलोमीटर अंतरावर असावी, अशीही अट शासनाने घातली आहे.

---

कोळसा भट्टीसाठी शासनाने घालून दिलेल्या अटी

महसूल व वन विभागाच्या शासन निर्णयानुसार पुढील अटींचे पालन करणे आवश्यक आहे.

1. वन विभागाचे ना हरकत प्रमाणपत्र (NOC)

कोळसा भट्टी सुरू करण्यापूर्वी संबंधित वन विभागाचे ना हरकत प्रमाणपत्र (NOC) घेणे आवश्यक आहे.

2. वन हद्दीपासून किमान 10 कि.मी. अंतर

कोळसा भट्टीची जागा राखीव किंवा संरक्षित वनाच्या हद्दीपासून किमान 10 कि.मी. अंतरावर असावी.

3. संवेदनशील क्षेत्रापासून 25 कि.मी. अंतर

पर्यावरणाच्या दृष्टीने संवेदनशील किंवा अतिसंवेदनशील क्षेत्रापासून कोळसा भट्टी किमान 25 कि.मी. अंतरावर असावी.

4. पावसाळ्यात कोळशाची वाहतूक बंद

पावसाळ्यात कोळशाची वाहतूक करण्यात येऊ नये, अशी अट शासनाने घातली आहे.

5. अकृषिक (NA) परवान्याचा कालावधी

अकृषिक (Non-Agricultural) परवाना एका वर्षापुरताच मर्यादित ठेवावा.

6. वन विभागाचा परवाना आवश्यक

आरा गिरण्यांप्रमाणेच कोळसा भट्टीसाठी वन विभागाचा स्वतंत्र परवाना घेणे आवश्यक आहे.

7. दुप्पट वृक्षलागवड बंधनकारक

जमीन मालकाने जितकी झाडे तोडली असतील, त्याच्या दुप्पट झाडे लावणे बंधनकारक आहे.

---

या नियमांचे पालन का आवश्यक आहे?

कोळसा भट्ट्यांमुळे जंगलांवरील दबाव वाढण्याची, अवैध वृक्षतोड होण्याची आणि पर्यावरणाचे नुकसान होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे शासनाने अंतर, परवानगी, वाहतूक आणि वृक्षलागवड यासंबंधी कठोर नियम लागू केले आहेत. या अटींचे पालन केल्यास वनसंपत्तीचे संरक्षण आणि पर्यावरण संवर्धनास मोठी मदत होते.

---

निष्कर्ष

महसूल व वन विभागाच्या दि. 18.02.1992 च्या शासन निर्णयानुसार कोळसा भट्टी राखीव किंवा संरक्षित वनाच्या हद्दीपासून किमान 20 कि.मी. तसेच पर्यावरणदृष्ट्या संवेदनशील किंवा अतिसंवेदनशील क्षेत्रापासून किमान 25 कि.मी. अंतरावर असणे आवश्यक आहे. याशिवाय वन विभागाचे NOC, एका वर्षासाठी अकृषिक परवाना, पावसाळ्यात वाहतुकीवर बंदी, वन विभागाचा परवाना आणि दुप्पट वृक्षलागवड या अटींचे पालन करणे आवश्यक आहे.

---

वन हद्दीपासून कोळसा भट्टी किती अंतरावर असावी? FAQ

1. वन हद्दीपासून कोळसा भट्टी किती अंतरावर असावी?

राखीव किंवा संरक्षित वनाच्या हद्दीपासून किमान 10 कि.मी. अंतर आवश्यक आहे.

2. संवेदनशील क्षेत्रापासून किती अंतर आवश्यक आहे?

पर्यावरणदृष्ट्या संवेदनशील किंवा अतिसंवेदनशील क्षेत्रापासून किमान 25 कि.मी. अंतर आवश्यक आहे.

3. कोळसा भट्टीसाठी वन विभागाचे NOC आवश्यक आहे का?

होय. वन विभागाचे ना हरकत प्रमाणपत्र (NOC) घेणे आवश्यक आहे.

4. पावसाळ्यात कोळशाची वाहतूक करता येते का?

नाही. शासन निर्णयानुसार पावसाळ्यात कोळशाची वाहतूक करू नये.

5. झाडे तोडल्यास काय अट आहे?

जितकी झाडे तोडली असतील, त्याच्या दुप्पट झाडे लावणे बंधनकारक आहे.

संदर्भ: महसूल व वन विभाग, महाराष्ट्र शासन, शासन निर्णय दिनांक 18.02.1992 (कोळसा भट्ट्यांना परवानगी देण्याबाबत).