Red Road संकल्पना : वन्यजीव संरक्षणासाठी NHAI चा भारतातील पहिला Table-Top Red Marking प्रयोग

 Table-Top Red Marking महामार्ग : वन्यजीव संरक्षणासाठी भारतातील पहिला प्रयोग

भारतामध्ये जंगलातून जाणारे महामार्ग हे वन्यजीवांसाठी कायमच धोक्याचे ठरले आहेत. वेगवान वाहतूक, मानवी हालचाल, प्रकाश व आवाज यामुळे वन्यजीवांचे नैसर्गिक वर्तन बदलते, स्थलांतर मार्ग तुटतात आणि अपघाती मृत्यूचे प्रमाण वाढते. या पार्श्वभूमीवर National Highways Authority of India (NHAI) यांनी राबवलेली ‘Table-Top Red Marking’ ही संकल्पना थेट वन्यजीव संरक्षणाशी संबंधित ठरते.

वाचावे : झाडाचे वय कसे ठरवायचे याची पद्धत

🐅 जंगलातून जाणारे रस्ते आणि वन्यजीवांवरील परिणाम

जंगल परिसरातून जाणाऱ्या रस्त्यांमुळे वन्यजीवांना रस्ता ओलांडताना जीव धोक्यात घालावा लागतो. अनेक प्राणी रात्री किंवा पहाटे हालचाल करतात, त्यावेळी वेगवान वाहनांचा अंदाज न आल्याने अपघात होतात. यामुळे केवळ प्राण्यांचा मृत्यू होत नाही, तर संपूर्ण परिसंस्थेचा समतोलही बिघडतो.

वाचावे : खाजगी वन म्हणजे काय? 

🌳 संवेदनशील जंगल भागातील प्रयोग

मध्य प्रदेशातील Veerangana Durgavati Tiger Reserve मधून जाणाऱ्या 11.96 किमी राष्ट्रीय महामार्गातील 2.0 किमी घाट विभाग हा वन्यजीव हालचालींसाठी अत्यंत संवेदनशील आहे. या ठिकाणी भारतातील पहिली ‘Table-Top Red Marking’ अंमलात आणण्यात आली असून, ती केवळ रस्त्याची सुरक्षितता वाढवण्यासाठी नव्हे तर वन्यजीवांचा जीव वाचवण्यासाठी राबविण्यात आली आहे.

🔴 ‘Table-Top Red Marking’ आणि वाहनांचा वेग

रस्त्यावर दिलेला 5 मिमी जाडीचा लाल थर्मोप्लास्टिक थर वाहनचालकांचे लक्ष त्वरित वेधतो. लाल रंग म्हणजे धोका याची जाणीव चालकाला होत असल्याने तो आपोआप वेग कमी करतो. वेग कमी झाल्यामुळे जंगल परिसरात अचानक रस्ता ओलांडणाऱ्या प्राण्यांना धडक बसण्याची शक्यता लक्षणीयरीत्या घटते, आणि हेच या उपायाचे वन्यजीवांसाठी सर्वात मोठे फायदे आहे.

वाचावे : मानव वन्यजीव संघर्ष हाताळण्याबाबत SOP 

🦌 आवाज व ताणतणाव कमी करणारा उपाय

पारंपरिक रंबल स्ट्रिप्समुळे मोठा आवाज निर्माण होतो, जो वन्यजीवांसाठी तणावदायक ठरतो. ‘Table-Top Red Marking’ मात्र कमी आवाज निर्माण करते. त्यामुळे जंगलातील नैसर्गिक शांततेत फारसा हस्तक्षेप होत नाही आणि प्राण्यांच्या दैनंदिन हालचालींवर नकारात्मक परिणाम कमी होतो.

🌱 अधिवासावर कायमस्वरूपी परिणाम नाही

या उपाययोजनेमुळे रस्त्याच्या मूळ रचनेत कोणताही बदल होत नाही. ड्रेनेज, जमिनीचा नैसर्गिक उतार किंवा पाण्याचे प्रवाह यावर परिणाम न करता हा लाल थर दिला जातो. भविष्यात गरज भासल्यास तो काढून टाकणेही शक्य आहे. त्यामुळे हा उपाय वन परिसंस्थेसाठी कमी हस्तक्षेप, जास्त संरक्षण या तत्त्वावर आधारित आहे.

वाचावे : 

🦓 अंडरपासेसमुळे सुरक्षित स्थलांतर

या महामार्ग प्रकल्पात एकूण 25 प्राणी अंडरपासेस देण्यात आले आहेत. हे अंडरपास नैसर्गिक जमिनीच्या पातळीशी सुसंगत असल्याने प्राणी सहजपणे त्यांचा वापर करतात. परिणामी प्राण्यांना रस्ता ओलांडण्याची गरज राहत नाही आणि त्यांचे नैसर्गिक स्थलांतर मार्ग सुरक्षित राहतात.

🐾 कुंपण व मार्गदर्शन व्यवस्था

महामार्गाच्या दोन्ही बाजूंना चेन-लिंक कुंपण बसविण्यात आले असून, त्यामुळे प्राणी थेट रस्त्यावर येत नाहीत. हे कुंपण त्यांना अंडरपासकडे नैसर्गिकरीत्या मार्गदर्शित करते. यामुळे मानव–वन्यजीव संघर्ष मोठ्या प्रमाणात टाळता येतो.

🌍 निरीक्षण आणि पर्यावरणपूरक प्रकाशयोजना

लहान पूल आणि प्राणी मार्गांवर कॅमेरे बसविण्यात आले आहेत, ज्यामुळे वन्यजीवांच्या हालचालींचे निरीक्षण करता येते. तसेच सौरऊर्जेवरील प्रकाशयोजना वापरल्याने प्रकाश प्रदूषण न वाढवता सुरक्षितता वाढवली जाते, जे वन्यजीवांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

‘Table-Top Red Marking’ ही योजना वन्यजीवांसाठी थेट जीवनरक्षक ठरते. ती अपघाती मृत्यू कमी करते, स्थलांतर मार्ग सुरक्षित ठेवते आणि जंगल परिसंस्थेचा नैसर्गिक समतोल जपते. त्यामुळे हा लाल रस्ता केवळ वाहतुकीचा इशारा नसून, वन्यजीव संरक्षणाचा हिरवा संदेश देणारा एक आदर्श नमुना आहे.

संदर्भ : PIB

FAQ – Red Road & Wildlife Protection

❓ Red Road म्हणजे काय?

Red Road म्हणजे वन्यजीव-संवेदनशील भागात राबवली जाणारी Table-Top Red Marking व्यवस्था, ज्यामध्ये रस्त्यावर लाल रंगाचा किंचित उंच थर दिला जातो. यामुळे वाहनचालक सावध होतो आणि वेग आपोआप कमी होतो.

❓ Red Road मुळे वन्यजीव संरक्षण कसे होते?

Red Road मुळे वाहनांचा वेग कमी होतो, आवाज कमी निर्माण होतो आणि वन्यजीव-वाहन अपघात टळतात. अंडरपास व कुंपण व्यवस्थेसोबत हा उपाय मानव–वन्यजीव संघर्ष कमी करण्यात मदत करतो.

❓ भारतातील पहिला Red Road कुठे आहे?

भारतामधील पहिला Table-Top Red Marking Red Road मध्य प्रदेशातील Veerangana Durgavati Tiger Reserve परिसरातून जाणाऱ्या राष्ट्रीय महामार्गावर राबविण्यात आला आहे