महाराष्ट्रातील संरक्षित कांदळवन | भारतीय वन अधिनियम 1927 कलम 30 अंतर्गत अधिसूचना
महाराष्ट्र शासनाच्या महसूल व वन विभागाने दिनांक 20.09.2012 रोजी भारतीय वन अधिनियम, 1927 च्या कलम 30 मधील खंड (a) व (c) अन्वये कोकण विभागातील संरक्षित वनांमधील कांदळवनांच्या संरक्षणासाठी अधिसूचना जारी केली.
या अधिसूचनेद्वारे संरक्षित वनांमधील अनुसूचीमध्ये नमूद केलेल्या कांदळवन वृक्षांच्या प्रजाती 20.09.2012 पासून राखीव घोषित करण्यात आल्या आहेत.
अधिसूचनेची पार्श्वभूमी
मुंबई उच्च न्यायालयाने Writ Petition No. 3246/2004 मध्ये दिनांक 06.10.2005 रोजी दिलेल्या आदेशांच्या अनुषंगाने भारतीय वन अधिनियम, 1927 च्या कलम 29 अंतर्गत कोकण विभागातील कांदळवन क्षेत्रातील काही भाग संरक्षित वन म्हणून घोषित करण्यात आले होते.
यानंतर महाराष्ट्र शासनाने या संरक्षित वनांमधील कांदळवनांचे संरक्षण करण्यासाठी भारतीय वन अधिनियम, 1927 च्या कलम 30(a) आणि 30(c) अंतर्गत सदर अधिसूचना जारी केली.
संरक्षित वनातील कांदळवन वृक्ष राखीव घोषित
अधिसूचनेनुसार अनुसूचीमध्ये नमूद केलेल्या कांदळवन वृक्षांच्या वर्गांना 20.09.2012 पासून राखीव घोषित करण्यात आले.
कांदळवनांचे नैसर्गिक अस्तित्व, नैसर्गिक वाढ आणि जैवविविधतेचे संवर्धन यांचे संरक्षण करणे हा या अधिसूचनेचा प्रमुख उद्देश आहे.
संरक्षित वनातील कोणत्या कृतींवर प्रतिबंध आहे?
सदर संरक्षित वनांमध्ये पुढील कृती करण्यास प्रतिबंध करण्यात आला आहे—
- दगडाचे उत्खनन करणे.
- चुना किंवा कोळशाची भट्टी पेटवणे.
- कोणतेही वन उत्पादन गोळा करणे.
- वन उत्पादनावर कोणतीही उत्पादन प्रक्रिया करणे.
- कोणतेही वन उत्पादन काढून नेणे.
- शेतीसाठी जमीन तोडणे किंवा साफ करणे.
- इमारत बांधण्यासाठी जमीन तोडणे किंवा साफ करणे.
- गुरे चारण्यासाठी जमीन तोडणे किंवा साफ करणे.
- इतर कोणत्याही कारणासाठी जमीन तोडणे किंवा साफ करणे.
- मलबा टाकणे.
- Tidal flushing म्हणजे भरती-ओहोटीच्या पाण्याचा नैसर्गिक प्रवाह रोखणे.
- अनुसूचीमध्ये नमूद केलेल्या कांदळवन वृक्षांच्या अस्तित्वास व नैसर्गिक वाढीस बाधक ठरणाऱ्या इतर कृती करणे.
- संरक्षित वनातील जैवविविधतेच्या संवर्धनास बाधक ठरणाऱ्या कृती करणे.
संरक्षित वनातील कांदळवन वृक्षांच्या प्रजाती राखीव वृक्ष म्हणून घोषित
अधिसूचनेच्या अनुसूचीमध्ये खालील 29 कांदळवन व संबंधित प्रजातींचा समावेश करण्यात आला आहे.
Mangrove
- Aegiceras corniculatum (L.) Blanco
- Avicennia alba Blume
- Avicennia marina (Forssk.) Vierh
- Avicennia officinalis L.
- Bruguiera cylindrica (L.) Blume
- Bruguiera gymnorhiza (L.) Lamk, ex Savigny
- Bruguiera parviflora (Roxb.) Wight and Arn, ex Griff.
- Ceriops tagal (Pers.) C. B. Robins.
- Excoecaria agallocha L.
- Kandelia candel (L.) Druce
- Lumnitzera racemosa Willd.
- Rhizophora apiculata Blume
- Rhizophora mucronata L.
- Sonneratia alba J. Sm.
- Sonneratia apetala Buch-Ham.
- Sonneratia caseolaris (L.) Engl.
- Xylocarpus granatum Konig
- Acanthus ilicifolius L.
- Acrostichum aureum L.
- Cerbera odollam Gaertner
Mangrove Associates
- Barringtonia racemosa (L.) Sprang.
- Calophyllum inophyllum L.
- Cynometra ramiflora L.
- Derris trifoliata Lour.
- Pandanus odoratissimus L. f.
- Phoenix paludosa Roxb.
- Pongamia pinnata (L.) Pierre
- Salvadora persica L.
- Thespesia populnea (L.) Solander ex Correa.
संबंधी पोस्ट
1. भारतीय वन अधिनियम 1927 कलम 30
कांदळवन संरक्षणासाठी अधिसूचनेचे महत्त्व
या अधिसूचनेमुळे कांदळवनांचे संरक्षण केवळ वृक्षतोड रोखण्यापुरते मर्यादित राहिलेले नाही. कांदळवनांच्या नैसर्गिक वाढीस, अस्तित्वास आणि जैवविविधतेच्या संवर्धनास बाधक ठरणाऱ्या विविध मानवी कृतींवर देखील प्रतिबंध घालण्यात आला आहे.
विशेषतः मलबा टाकणे, भरती-ओहोटीच्या पाण्याचा नैसर्गिक प्रवाह रोखणे, जमीन साफ करणे आणि वन उत्पादन काढून नेणे यांसारख्या कृतींवरही अधिसूचनेद्वारे प्रतिबंध करण्यात आला आहे.
महाराष्ट्रातील कांदळवनांच्या संरक्षणाच्या दृष्टीने 20.09.2012 रोजी जारी करण्यात आलेली ही अधिसूचना महत्त्वपूर्ण आहे. भारतीय वन अधिनियम, 1927 च्या कलम 30(a) आणि 30(c) अंतर्गत जारी करण्यात आलेल्या या अधिसूचनेद्वारे अनुसूचीमध्ये नमूद केलेल्या 29 कांदळवन व संबंधित वृक्ष प्रजाती राखीव घोषित करण्यात आल्या आहेत.
0 Comments