साप्ताहिक व सार्वजनिक सुट्टीच्या दिवशी काम करणाऱ्या वनकर्मचाऱ्यांसाठी पर्यायी सुट्टीचे शासन नियम

वनरक्षक व वनपाल हे शासकीय सुट्टीच्या दिवशी कर्तव्यावर असल्यास त्यास पर्यायी सुट्टी देण्याचे मुख्य वनसंरक्षक ( संधारण) महाराष्ट्र राज्य पुणे यांचे आदेश दिनांक 28.01.1985

वन विभागातील अधिकारी व कर्मचारी यांना वनसंरक्षण व शासकीय जबाबदाऱ्या पार पाडताना अनेकदा साप्ताहिक सुट्टीच्या दिवशी किंवा सार्वजनिक सुट्टीच्या दिवशीही काम करावे लागते. अशा परिस्थितीत त्यांच्या हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी शासनाने महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतले आहेत. शासन पत्र क्रमांक एप-एसटी-1384/25620/ती: 1/1392 दिनांक 11.12.1984 अन्वये, साप्ताहिक किंवा सार्वजनिक सुट्टीच्या दिवशी काम करणाऱ्या वनपाल, वनरक्षक किंवा इतर कर्मचाऱ्यांना पर्यायी सुट्टी देणे बंधनकारक करण्यात आले आहे. ही पर्यायी सुट्टी त्यांनी काम केलेल्या तारखेपासून पंधरा दिवसांच्या आत देणे आवश्यक आहे. पर्यायी सुट्टी देताना वनसंरक्षणाच्या कामावर कोणताही विपरीत परिणाम होणार नाही याची पूर्ण दक्षता विभागीय वन अधिकाऱ्यांनी घ्यावी आणि कामकाजाचे नियोजन अशा पद्धतीने करावे की इतर कर्मचाऱ्यांवर अनावश्यक भार पडू नये. पर्यायी सुट्टी मंजूर करण्याचे अधिकार फक्त विभागीय वन अधिकाऱ्यांकडे असून संबंधित कर्मचाऱ्यांनी सुट्टीसाठी लेखी स्वरूपात मागणी करणे आवश्यक आहे. तसेच ज्या कर्मचाऱ्यांकडे शासकीय निधीची वसुली किंवा वितरण करण्याची जबाबदारी आहे, त्यांना पर्यायी सुट्टी मंजूर करताना विशेष काळजी घ्यावी. अशा कर्मचाऱ्यांना सुट्टी दिल्याने शासकीय निधीची कामे थांबणार नाहीत किंवा त्यात विलंब होणार नाही याची खात्री करूनच सुट्टी द्यावी आणि गरज पडल्यास स्वतंत्र आदेश जारी करावेत. या निर्णयामुळे साप्ताहिक अथवा सार्वजनिक सुट्टीच्या दिवशी काम करणाऱ्या वनकर्मचाऱ्यांचा हक्क अबाधित राहतो आणि त्यांच्या सेवेला योग्य तो सन्मान मिळतो. यामुळे वनसंरक्षणाच्या कामावर कोणताही परिणाम न होता कर्मचाऱ्यांचा उत्साह टिकून राहतो आणि शासकीय कामकाजही नियमानुसार चालू राहते.

 वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

1. साप्ताहिक किंवा सार्वजनिक सुट्टीच्या दिवशी काम केल्यास वनकर्मचाऱ्यांना काय मिळते?

साप्ताहिक किंवा सार्वजनिक सुट्टीच्या दिवशी काम करणाऱ्या वनपाल, वनरक्षक किंवा इतर कर्मचाऱ्यांना शासनाच्या आदेशानुसार पर्यायी सुट्टी (Compensatory Off) देणे बंधनकारक आहे. ही सुट्टी काम केलेल्या तारखेपासून 15 दिवसांच्या आत मंजूर केली पाहिजे.

---

2. पर्यायी सुट्टी मंजूर करण्याचे अधिकार कोणाकडे असतात?

पर्यायी सुट्टी मंजूर करण्याचे अधिकार विभागीय वन अधिकारी (Divisional Forest Officer - DFO) यांच्याकडे असतात. कर्मचाऱ्यांनी लेखी स्वरूपात अर्ज करून मंजुरी घ्यावी लागते.

---

3. सुट्टी मंजूर करताना कोणती काळजी घ्यावी लागते?

पर्यायी सुट्टी मंजूर करताना वनसंरक्षणाच्या कामावर कोणताही विपरीत परिणाम होणार नाही याची पूर्ण काळजी घेणे आवश्यक आहे. तसेच इतर कर्मचाऱ्यांवर अतिरिक्त भार पडणार नाही यासाठी योग्य नियोजन केले पाहिजे.

---

4. निधी हाताळणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना पर्यायी सुट्टी कशी दिली जाते?

ज्या कर्मचाऱ्यांकडे शासकीय निधीची वसुली किंवा वितरणाची जबाबदारी आहे, त्यांना सुट्टी देताना विशेष काळजी घेतली पाहिजे. सुट्टीमुळे निधी वितरणात अडथळा निर्माण होणार नाही याची खात्री करूनच पर्यायी सुट्टी मंजूर करावी.

---

5. सुट्टी न दिल्यास किंवा विलंब केल्यास काय करावे?

जर 15 दिवसांच्या आत पर्यायी सुट्टी मंजूर झाली नाही, तर संबंधित कर्मचाऱ्यांनी विभागीय वन अधिकाऱ्यांकडे लेखी तक्रार सादर करावी. शासनाच्या सूचनांचे उल्लंघन झाल्यास प्रशासकीय कारवाई होऊ शकते.

---

6. पर्यायी सुट्टीची मागणी कधी आणि कशी करावी?

सुट्टीच्या दिवशी काम पूर्ण झाल्यानंतर शक्य तितक्या लवकर कर्मचाऱ्यांनी लेखी अर्जाद्वारे पर्यायी सुट्टीची मागणी करावी. मंजुरी झाल्यानंतर ती सुट्टी पंधरा दिवसांच्या आत वापरली जावी.