पोलिस स्टेशनमध्ये व्हिडिओ रेकॉर्डिंग करता येते का? मुंबई उच्च न्यायालयाच्या आदेशानंतर पुणे पोलीस आयुक्तांचे महत्त्वाचे परिपत्रक

पोलिस स्टेशनमध्ये व्हिडिओ रेकॉर्डिंगबाबत महत्त्वाचे परिपत्रक

दिनांक : 20.12.2024

पुणे शहराचे पोलीस आयुक्त अमितेश कुमार यांनी दिनांक 20 डिसेंबर 2024 रोजी "पोलिस स्टेशनमध्ये व पोलिस स्टेशनच्या आवारात नागरिकांकडून होणाऱ्या व्हिडिओ रेकॉर्डिंग" संदर्भात अत्यंत महत्त्वाचे परिपत्रक जारी केले आहे. या परिपत्रकात मुंबई उच्च न्यायालयाच्या आदेशांची अंमलबजावणी करण्याचे निर्देश देण्यात आले असून, नागरिकांच्या व्हिडिओ रेकॉर्डिंगला विनाकारण प्रतिबंध करणाऱ्या पोलीस अधिकारी व कर्मचाऱ्यांवर कठोर कारवाई करण्याचा स्पष्ट इशारा देण्यात आला आहे.

Official Secrets Act, 1923 अंतर्गत नोंदविण्यात आलेले गुन्हे

परिपत्रकात नमूद करण्यात आले आहे की, यापूर्वी महाराष्ट्रातील विविध पोलिस स्टेशनमध्ये व्हिडिओ रेकॉर्डिंग केल्याप्रकरणी Official Secrets Act, 1923 च्या कलम 3 अंतर्गत गुन्हे नोंदविण्यात आले होते. संबंधित आरोपींनी या गुन्ह्यांविरुद्ध मुंबई उच्च न्यायालयात फौजदारी अर्ज व याचिका दाखल केल्या.

या प्रकरणांची सुनावणी करताना मुंबई उच्च न्यायालयाने महत्त्वाचे निरीक्षण नोंदविले की, पोलिस स्टेशन हे Official Secrets Act, 1923 च्या कलम 2(8) नुसार "प्रतिबंधित क्षेत्र (Prohibited Place)" नाही. त्यामुळे केवळ पोलिस स्टेशनमध्ये किंवा त्याच्या आवारात व्हिडिओ रेकॉर्डिंग केल्याने Official Secrets Act च्या कलम 3 अंतर्गत गुन्हा होत नाही. याच कारणावरून अशा प्रकारचे गुन्हे आणि संबंधित कार्यवाही न्यायालयाने रद्द केली.

परिपत्रकातील सर्वात महत्त्वाचा आदेश

पुणे शहरातील काही पोलिस अधिकारी व कर्मचारी नागरिकांना पोलिस स्टेशनमध्ये किंवा पोलिस स्टेशनच्या आवारात व्हिडिओ रेकॉर्डिंग करण्यापासून रोखत असल्याचे निदर्शनास आले आहे. परंतु, मुंबई उच्च न्यायालयाच्या आदेशानंतर अशी कारवाई पूर्णपणे बेकायदेशीर ठरू शकते, असे परिपत्रकात स्पष्ट करण्यात आले आहे.

यामुळे पोलीस आयुक्तांनी सर्व अधिकारी व कर्मचाऱ्यांना स्पष्ट सूचना दिल्या आहेत की,

महिला कक्ष व स्वच्छतागृह वगळता पोलिस स्टेशनमध्ये किंवा पोलिस स्टेशनच्या आवारात नागरिकांकडून होणाऱ्या व्हिडिओ रेकॉर्डिंगला कोणताही प्रतिबंध करू नये.

 

या परिपत्रकातून काय स्पष्ट होते?

• पोलिस स्टेशन हे Official Secrets Act, 1923 अंतर्गत प्रतिबंधित क्षेत्र नाही.
• केवळ व्हिडिओ रेकॉर्डिंग केल्यामुळे Official Secrets Act अंतर्गत गुन्हा दाखल करता येणार नाही.
• नागरिकांना व्हिडिओ रेकॉर्डिंग करण्यापासून विनाकारण रोखणे बेकायदेशीर ठरू शकते.
• महिला कक्ष आणि स्वच्छतागृह हे गोपनीयतेच्या कारणास्तव अपवाद राहतील.
• आदेशाचे उल्लंघन करणाऱ्या पोलीस अधिकारी व कर्मचाऱ्यांवर कठोर कारवाई होणार आहे.

निष्कर्ष

पुणे पोलीस आयुक्तांचे हे परिपत्रक केवळ एक प्रशासकीय आदेश नसून, मुंबई उच्च न्यायालयाच्या आदेशांची अंमलबजावणी सुनिश्चित करणारे महत्त्वाचे निर्देश आहेत. त्यामुळे पोलिस स्टेशनमध्ये किंवा त्याच्या आवारात (महिला कक्ष व स्वच्छतागृह वगळता) नागरिकांकडून होणाऱ्या व्हिडिओ रेकॉर्डिंगला विनाकारण प्रतिबंध करता येणार नाही. तसेच असे केल्यास संबंधित पोलीस अधिकारी किंवा कर्मचाऱ्यांवर विभागीय कारवाई होऊ शकते.

पोलीस स्टेशन मध्ये व पोलीस स्टेशन आवारात केल्या जाणारे व्हिडीओ रेकॉर्डीग बाबत्त...पोलीस आयुक्त, पुणे शहर यांचे परिपत्रक दिनांक 20.12.2024

FAQ 1: पोलिस स्टेशनमध्ये व्हिडिओ रेकॉर्डिंग करता येते का?

उत्तर: होय. पुणे पोलीस आयुक्तांच्या दिनांक 20.12.2024 च्या परिपत्रकानुसार, महिला कक्ष आणि स्वच्छतागृह वगळता पोलिस स्टेशनमध्ये व पोलिस स्टेशनच्या आवारात नागरिकांकडून होणाऱ्या व्हिडिओ रेकॉर्डिंगला विनाकारण प्रतिबंध करता येणार नाही.

---

FAQ 2: पोलिस स्टेशनमध्ये व्हिडिओ रेकॉर्डिंग केल्यास Official Secrets Act, 1923 अंतर्गत गुन्हा दाखल होतो का?

उत्तर: नाही. मुंबई उच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे की पोलिस स्टेशन हे Official Secrets Act, 1923 च्या कलम 2(8) नुसार "प्रतिबंधित क्षेत्र (Prohibited Place)" नाही. त्यामुळे केवळ पोलिस स्टेशनमध्ये व्हिडिओ रेकॉर्डिंग केल्यामुळे कलम 3 अंतर्गत गुन्हा होत नाही.

---

FAQ 3: नागरिकांना व्हिडिओ रेकॉर्डिंग करण्यापासून रोखणाऱ्या पोलिसांवर कारवाई होऊ शकते का?

उत्तर: होय. पुणे पोलीस आयुक्तांच्या परिपत्रकानुसार, महिला कक्ष आणि स्वच्छतागृह वगळता नागरिकांना व्हिडिओ रेकॉर्डिंग करण्यापासून बेकायदेशीरपणे प्रतिबंध करणाऱ्या पोलीस अधिकारी किंवा कर्मचाऱ्यांवर कठोर विभागीय कारवाई करण्यात येईल.