CAMPA म्हणजे काय? जंगलांच्या पुनरुज्जीवनासाठी कार्य करणाऱ्या CAMPA निधीची संपूर्ण माहिती

 काय आहे CAMPA? जाणून घ्या जंगलांच्या पुनरुज्जीवनासाठी काम करणारी महत्त्वाची सरकारी यंत्रणा

देशाच्या विकासासाठी रस्ते, रेल्वे मार्ग, धरणे, वीज प्रकल्प, खाणकाम किंवा औद्योगिक प्रकल्प उभारले जातात. अशा अनेक प्रकल्पांसाठी वनजमिनीचा (Forest Land) वापर करावा लागतो. वनक्षेत्राचा वापर झाल्यामुळे पर्यावरणावर परिणाम होतो आणि नैसर्गिक समतोल बिघडण्याची शक्यता निर्माण होते. ही हानी भरून काढण्यासाठी भारत सरकारने Compensatory Afforestation Fund Management and Planning Authority (CAMPA) ही महत्त्वाची यंत्रणा निर्माण केली आहे.

या लेखात CAMPA म्हणजे काय, त्याची स्थापना का करण्यात आली, निधी कसा जमा व खर्च केला जातो, त्याची प्रमुख कार्ये आणि महाराष्ट्रातील CAMPA ची भूमिका याविषयी सविस्तर माहिती जाणून घेऊया.

CAMPA म्हणजे काय?

CAMPA (Compensatory Afforestation Fund Management and Planning Authority) म्हणजे प्रतिपूरक वनीकरण निधी व्यवस्थापन आणि नियोजन प्राधिकरण. या प्राधिकरणाची स्थापना Compensatory Afforestation Fund Act, 2016 (CAF Act, 2016) अंतर्गत करण्यात आली आहे.

वनजमिनीचा इतर सार्वजनिक किंवा विकासकामांसाठी वापर करताना पर्यावरणीय हानीची भरपाई करण्यासाठी जमा होणाऱ्या निधीचे व्यवस्थापन, नियोजन आणि प्रभावी वापर करण्याची जबाबदारी CAMPA कडे असते.

CAMPA ची स्थापना का करण्यात आली?

जेव्हा एखादा प्रकल्प वनजमिनीचा वापर करतो, तेव्हा संबंधित प्रकल्प प्रस्तावकाला कायद्यानुसार प्रतिपूरक वनीकरणासाठी आवश्यक खर्च जमा करावा लागतो. यामध्ये Compensatory Afforestation (CA), Net Present Value (NPV) तसेच लागू असल्यास इतर शुल्कांचा समावेश होतो.

उपलब्धतेनुसार बिगर-जंगल जमीन किंवा केंद्र शासनाच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार अनुमत क्षेत्रावर प्रतिपूरक वनीकरण केले जाते. या सर्व कामांसाठी जमा होणारा निधी योग्य प्रकारे वापरला जावा आणि तो इतर कारणांसाठी खर्च होऊ नये, यासाठी CAMPA ची स्थापना करण्यात आली.

CAMPA निधीचे वाटप कसे होते?

Compensatory Afforestation Fund Act, 2016 नुसार जमा होणाऱ्या निधीपैकी:

• 90% निधी संबंधित राज्याच्या State CAMPA कडे वर्ग केला जातो.
• 10% निधी National CAMPA कडे ठेवला जातो, ज्याचा वापर राष्ट्रीय स्तरावरील नियोजन, देखरेख, संशोधन आणि तांत्रिक सहाय्यासाठी केला जातो.

CAMPA अंतर्गत कोणती कामे केली जातात?

CAMPA निधीचा वापर केवळ झाडे लावण्यासाठीच नव्हे, तर संपूर्ण वन परिसंस्थेच्या विकासासाठी केला जातो.

• प्रतिपूरक वनीकरण आणि पुनर्वनीकरण.
• नैसर्गिक वनांचे संवर्धन.
• वन्यजीवांसाठी पाणवठे, कुरण विकास आणि अधिवास सुधारणा.
• जंगलातील वणवे रोखण्यासाठी प्रतिबंधात्मक उपाययोजना.
• मृदा व जलसंधारणाची कामे.
• वनरस्ते, संरक्षण भिंती, अग्निरेषा (Fire Lines) आणि इतर आवश्यक वन व्यवस्थापनाची कामे.
• जैवविविधतेचे संरक्षण आणि वनक्षेत्राची गुणवत्ता वाढविणे.

महाराष्ट्रातील CAMPA

महाराष्ट्र राज्यात State CAMPA मार्फत दरवर्षी विविध वनीकरण, वनसंवर्धन, वन्यजीव व्यवस्थापन, मृदा व जलसंधारण आणि वन संरक्षणाशी संबंधित अनेक प्रकल्प राबविले जातात. राज्यातील विविध वनविभागांना मंजूर वार्षिक कृती आराखड्यानुसार निधी वितरित केला जातो.

निष्कर्ष

भारतातील वनसंपत्तीचे संवर्धन आणि शाश्वत विकास (Sustainable Development) यासाठी CAMPA ही अत्यंत महत्त्वाची यंत्रणा आहे. विकासकामांमुळे होणाऱ्या पर्यावरणीय परिणामांची भरपाई करण्यासाठी CAMPA निधीची भूमिका महत्त्वपूर्ण आहे. या निधीचा प्रभावी, पारदर्शक आणि वेळेत वापर झाल्यास वनक्षेत्र वाढण्यास, जैवविविधतेचे संरक्षण करण्यास आणि पर्यावरणाचा समतोल राखण्यास मोठी मदत होऊ शकते.

CAMPA विषयी ही माहिती उपयुक्त वाटली असेल तर हा लेख नक्की शेअर करा. तसेच वन विभाग, वन कायदे आणि पर्यावरणाशी संबंधित अशाच माहितीपूर्ण लेखांसाठी आमच्या वेबसाईटला नियमित भेट द्या.