मालकी क्षेत्रातील साग वृक्षांबाबत महत्त्वाचा निर्णय; महाराष्ट्र शासनाची अधिसूचना जारी

साग वृक्षाबाबत मोठा निर्णय: महाराष्ट्र झाडे तोडण्याबाबत (विनियमन) अधिनियम, 1964 मधील अनुसूचीतून साग वगळला

दिनांक 09.06.2026 रोजी महाराष्ट्र शासनाच्या महसूल व वन विभागाने असाधारण राजपत्राद्वारे महाराष्ट्र झाडे तोडण्याबाबत (विनियमन) अधिनियम, 1964 अंतर्गत एक महत्त्वाची अधिसूचना प्रसिद्ध केली आहे. या अधिसूचनेनुसार अधिनियमास जोडलेल्या अनुसूचीमध्ये नमूद असलेल्या "Teak (साग)" वृक्षासंदर्भातील नोंद वगळण्यात आली आहे. शासनाने अधिनियमातील कलम 2 च्या खंड (च) अंतर्गत प्राप्त अधिकारांचा वापर करून हा निर्णय घेतला असून, साग वृक्षाच्या संरक्षण आणि नियमनासंबंधीच्या तरतुदींचा पुनर्विचार केल्यानंतर ही सुधारणा करण्यात आली आहे.

साग (Teak) हा महाराष्ट्रातील सर्वाधिक महत्त्वाच्या आणि आर्थिकदृष्ट्या मौल्यवान वृक्षांपैकी एक मानला जातो. त्यामुळे या वृक्षासंदर्भातील नियमांमध्ये करण्यात आलेला बदल शेतकरी, वृक्ष मालक, वृक्ष उत्पादक, लाकूड उद्योग तसेच वन व्यवस्थापनाशी संबंधित घटकांसाठी महत्त्वाचा ठरणार आहे. मात्र, या अधिसूचनेमुळे मालकी क्षेत्रातील साग वृक्ष तोडण्यासाठी कोणत्याही प्रकारची परवानगी आवश्यक राहणार नाही, असा अर्थ होत नाही. साग वृक्षाची नोंद अनुसूचीमधून वगळण्यात आली असली तरी महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, 1966 (MLRC) च्या कलम 25(2) नुसार मालकी क्षेत्रातील वृक्ष तोडण्यासाठी सक्षम प्राधिकाऱ्याची परवानगी घेणे आवश्यक राहील. तसेच तोडलेले लाकूड किंवा वृक्ष साहित्य वाहतूक करण्यासाठी वन विभागाकडून आवश्यक वाहतूक परवानगी (Transit Permission) घेणे बंधनकारक राहणार आहे.

त्यामुळे साग वृक्षाबाबतच्या या अधिसूचनेचा अर्थ पूर्णपणे निर्बंधमुक्त तोड असा नसून, संबंधित कायदे व नियमांनुसार आवश्यक परवानग्या घेणे अद्यापही आवश्यक आहे. वृक्ष मालक, शेतकरी आणि संबंधित घटकांनी या बदलाची योग्य नोंद घेऊन प्रचलित कायदेशीर तरतुदींचे पालन करणे गरजेचे आहे.

अनुसूचीतून साग वृक्षाची नोंद वगळली; मात्र तोडीसाठी महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, 1966 अंतर्गत परवानगी आणि वाहतुकीसाठी वन विभागाची अनुज्ञप्ती अद्याप आवश्यक

महाराष्ट्र शासनाच्या 09.06.2026 च्या राजपत्रानुसार महाराष्ट्र झाडे तोडण्याबाबत (विनियमन) अधिनियम, 1964 च्या अनुसूचीतून साग (Teak) वृक्ष वगळण्यात आला आहे.

स्रोत: महाराष्ट्र शासन राजपत्र (असाधारण भाग चार-ब), महसूल व वन विभाग, अधिसूचना दिनांक 09.06.2026.