वणव्यात जळून सामान्य लोकाचा मृत्यू झाल्यास गुन्हा ठरत नाही; वन कर्मचाऱ्यांना जबाबदार धरू नये : सर्वोच्च न्यायालय

वणव्यात मृत्यू झाल्यास फौजदारी गुन्हा ठरत नाही : वन कर्मचाऱ्यांबाबत सर्वोच्च न्यायालयाचा स्पष्ट निर्णय

Criminal Appeal No. ___ of 2025

(@ SLP (Criminal) No. 14226 of 2025)

Jeyasingh v. State of Tamil Nadu

Kurangani Forest Fire Case : प्रकरणाची ओळख

तामिळनाडूतील थेनी जिल्ह्यातील कुरंगणी परिसरात झालेल्या भीषण जंगल आगीत अनेक ट्रेकर्सचा मृत्यू झाला होता. या घटनेनंतर संबंधित भागातील वनपालावर फौजदारी गुन्हे दाखल करण्यात आले होते. मात्र सर्वोच्च न्यायालयाने हा मृत्यू Vis Major (दैवी/नैसर्गिक आपत्ती) मुळे झाल्याचे ठरवत वनपालाला सर्व आरोपांतून मुक्त केले.

---

 Kurangani Trekking Accident : घटनेची पार्श्वभूमी

“Chennai Trekking Club” या संस्थेने महिला दिनानिमित्त कोलुक्कुमलाई ते कुरंगणी असा ट्रेक आयोजित केला होता. या ट्रेकमध्ये 27 जण सहभागी होते. ट्रेक सुरू असतानाच कुरंगणी परिसरात अचानक जंगल आग भडकली. आग वेगाने पसरल्यामुळे ट्रेकर्सना सुरक्षित मार्ग मिळू शकला नाही. आग टाळण्याच्या प्रयत्नात काही ट्रेकर्स दरीत पडले, गंभीर भाजले गेले आणि त्यांचा मृत्यू झाला. याच काळात दुसऱ्या एका ट्रेकिंग गटातीलही काही जण या आगीत अडकले.

---

 Kurangani Fire Case Accused Details : आरोपी व गुन्हे

या प्रकरणात तीन आरोपी करण्यात आले होते. आरोपी क्र.1 हा संबंधित भागातील वनपाल होता. आरोपी क्र.2 प्रबू हा दुसरा ट्रेकिंग गट आणणारा व्यक्ती होता, जो तक्रारदारही ठरला. आरोपी क्र.3 पीटर व्हॅन गीट हा ट्रेकिंग आयोजक होता. सुरुवातीला CrPC कलम 174 अंतर्गत नोंद झाली. नंतर IPC कलम 304 (भाग II), 304A, 326, 338 तसेच तामिळनाडू वन अधिनियम, 1882 अंतर्गत गुन्हे दाखल करण्यात आले.

---

 Lower Court Orders in Kurangani Forest Fire Case

सत्र न्यायालय व उच्च न्यायालयाने वनपालाचा डिस्चार्ज अर्ज फेटाळला. त्यांच्या मते, घटना ज्या वनक्षेत्रात घडली त्या क्षेत्राचा जबाबदार अधिकारी असल्याने वनपालावर खटला चालवण्यासाठी प्राथमिक पुरावे उपलब्ध आहेत. त्यामुळे खटला चालवावा, असा आदेश देण्यात आला.

---

 Supreme Court Question in Kurangani Forest Fire Case

सर्वोच्च न्यायालयासमोर मुख्य प्रश्न असा होता की, नैसर्गिक जंगल आगीमुळे मृत्यू झाला असल्यास आणि वनपालाची कोणतीही जाणीवपूर्वक किंवा निष्काळजी कृती सिद्ध होत नसताना, त्याच्यावर फौजदारी गुन्हे लागू होऊ शकतात का?

---

 Forest Fire as Vis Major : Supreme Court Observation

सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले की जंगल आग ही मानवी नियंत्रणाबाहेरील नैसर्गिक घटना आहे. अशा घटनांना कायद्यात Vis Major म्हटले जाते. Vis Major असल्यास आरोपीकडून गुन्हेगारी हेतू (Mens Rea) किंवा निष्काळजीपणा सिद्ध होत नाही. त्यामुळे अशा परिस्थितीत फौजदारी जबाबदारी लादता येत नाही.

---

 IPC Sections Analysis in Kurangani Fire Case

न्यायालयाने नमूद केले की IPC कलम 304 (भाग II) लागू होण्यासाठी मृत्यू होईल याची जाणीव आवश्यक असते, जी येथे नव्हती. IPC कलम 304A अंतर्गत निष्काळजीपणा सिद्ध करण्यासाठी कर्तव्य असूनही दुर्लक्ष दाखवावे लागते, परंतु वनपालाने ट्रेक आयोजित केलेला नव्हता. तसेच IPC कलम 326 व 338 ही जाणीवपूर्वक दुखापतीसाठी असलेली कलमे असून जंगल आगीत झालेल्या दुखापतींना ती लागू होत नाहीत.

---

Criminal Liability of Forest Officers : Supreme Court Stand

सर्वोच्च न्यायालयाने ठामपणे स्पष्ट केले की फक्त पदावर असल्यामुळे फौजदारी जबाबदारी लादता येत नाही. गुन्हा चालवण्यासाठी आरोपीकडून ठोस व विशिष्ट कृत्य सिद्ध होणे आवश्यक आहे. या प्रकरणात वनपालाविरोधात असे कोणतेही ठोस कृत्य आढळले नाही.

---

Supreme Court Final Judgment in Kurangani Fire Case

वरील सर्व बाबींचा विचार करून सर्वोच्च न्यायालयाने सत्र न्यायालय व उच्च न्यायालयाचे आदेश रद्द केले. वनपालावरील सर्व आरोप रद्द करून त्यांना पूर्णतः डिस्चार्ज करण्यात आले.

Order Download: येथे क्लिक करा