राज्य शासकीय अधिकारी/कर्मचाऱ्यांना देय असलेल्या रजा प्रवास सवलती संदर्भातील तरतूदींमध्ये सुधारणा करणेबाबत.. शासन निर्णय दिनांक 10.06.2015
महाराष्ट्र शासन, वित्त विभाग | शासन निर्णय दिनांक : 10.06.2015
राज्य शासकीय अधिकारी व कर्मचाऱ्यांना त्यांच्या सेवाकाळात कुटुंबासह प्रवास करता यावा यासाठी शासनाकडून रजा प्रवास सवलत (Leave Travel Concession – LTC) देण्यात येते. या सवलतीमध्ये स्वग्राम रजा प्रवास सवलत तसेच महाराष्ट्र दर्शन रजा प्रवास सवलत अशा महत्त्वाच्या तरतुदी आहेत.
महाराष्ट्र शासनाच्या वित्त विभागाने दिनांक 10.06.2015 रोजीच्या शासन निर्णयाद्वारे रजा प्रवास सवलतीसंदर्भातील विविध पूर्वीच्या शासन निर्णयांचे एकत्रीकरण करून काही तरतुदींमध्ये सुधारणा केली आहे.
या लेखामध्ये शासकीय कर्मचाऱ्यांची रजा प्रवास सवलत, स्वग्राम प्रवास, महाराष्ट्र दर्शन, कुटुंबाची व्याख्या, गटवर्ष, प्रवास अग्रिम आणि अनुज्ञेय वाहन प्रकार याबाबतची महत्त्वाची माहिती सोप्या भाषेत दिली आहे.
शासन निर्णयाची माहिती
- विभाग: महाराष्ट्र शासन, वित्त विभाग
- शासन निर्णय क्रमांक: रप्रस-1111/प्र.क्र.11/सेवा-5
- शासन निर्णय दिनांक: 10.06.2015
- विषय: राज्य शासकीय अधिकारी/कर्मचाऱ्यांना देय असलेल्या रजा प्रवास सवलतीसंदर्भातील तरतुदींमध्ये सुधारणा करण्याबाबत
1. स्वग्राम रजा प्रवास सवलत म्हणजे काय?
स्वग्राम म्हणजे कर्मचाऱ्याचे कायम वास्तव्याचे ठिकाण किंवा त्याच्या सेवा पुस्तकात नोंदविलेले गाव. तसेच कर्मचाऱ्याच्या मालकीची स्थावर मालमत्ता किंवा जवळच्या नातेवाईकांचे, जसे की आई-वडील किंवा भाऊ यांचे कायम वास्तव्याचे ठिकाण, यासंदर्भातील शासनाच्या तरतुदीनुसार स्वग्राम निश्चित करता येतो.
स्वग्राम रजा प्रवास सवलतीचा लाभ घेण्यासाठी कर्मचाऱ्याने आपले स्वग्राम घोषित करणे आवश्यक आहे.
शासन सेवेत दाखल झाल्यापासून सहा महिन्यांच्या आत स्वग्राम घोषित करणे बंधनकारक आहे.
स्वग्राम घोषित केल्यानंतर सेवाकाळात एकदा स्वग्राम बदलण्याची संधी उपलब्ध राहते. मात्र विहित कालमर्यादेनंतर केलेली स्वग्राम घोषणा अंतिम मानली जाऊ शकते.
महत्त्वाचे म्हणजे स्वग्राम भारतात किंवा भारताबाहेर असला तरी शासन निर्णयातील संबंधित अटींच्या अधीन राहून रजा प्रवास सवलत अनुज्ञेय आहे.
2. महाराष्ट्र दर्शन रजा प्रवास सवलत
राज्य शासकीय अधिकारी व कर्मचाऱ्यांना चार वर्षांतून एकदा महाराष्ट्र राज्यातील कोणत्याही ठिकाणी जाण्यासाठी महाराष्ट्र दर्शन रजा प्रवास सवलत अनुज्ञेय करण्यात आली आहे.
ही सवलत महाराष्ट्राच्या भौगोलिक सीमांच्या आत अनुज्ञेय आहे.
या सवलतीसाठी प्रवासाच्या ठिकाणामधील किमान किंवा कमाल अंतराची अट नाही. मात्र ज्या ठिकाणी प्रवास करावयाचा आहे ते ठिकाण रजेच्या अर्जामध्ये घोषित करणे आणि प्रवास सुरू करण्यापूर्वी सक्षम अधिकाऱ्याची पूर्वमान्यता घेणे आवश्यक आहे.
3. रजा प्रवास सवलतीसाठी कुटुंबाची व्याख्या
स्वग्राम किंवा महाराष्ट्र दर्शन रजा प्रवास सवलतीसाठी कुटुंबामध्ये सामान्यतः खालील सदस्यांचा समावेश होतो:
- पती किंवा पत्नी
- पूर्णपणे अवलंबून असलेली दोन अपत्ये
- संबंधित शासन निर्णयातील तरतुदीनुसार आई-वडील
- काही विशिष्ट परिस्थितीत अवलंबून असलेले भाऊ किंवा बहीण
शासन निर्णयामध्ये दोन अपत्यांच्या मर्यादेबाबत विशिष्ट तरतुदी देण्यात आल्या आहेत.
दि. 09.05.2001 पासून केवळ पती/पत्नी व दोन हयात अपत्यांच्या कुटुंबाला ही सवलत लागू करण्याची तरतूद करण्यात आली आहे.
तसेच दि.30.04.2001 रोजी दोनपेक्षा अधिक हयात अपत्ये असलेल्या काही कुटुंबांसाठी शासन निर्णयात स्वतंत्र अटी नमूद करण्यात आल्या आहेत.
म्हणून दोनपेक्षा अधिक अपत्ये असलेल्या कर्मचाऱ्यांनी प्रत्यक्ष दावा करण्यापूर्वी लागू तरतूद तपासणे आवश्यक आहे.
4. रजेच्या कालावधीची अट
रजा प्रवास सवलतीसाठी कर्मचाऱ्याला रजेच्या कालावधीची स्वतंत्र कमाल मर्यादा या तरतुदीनुसार नसली तरी, प्रवासासाठी नियंत्रक अधिकाऱ्याची पूर्वमान्यता आवश्यक आहे.
अल्प रजा किंवा लागू असलेल्या सार्वजनिक सुट्टीला जोडून स्वग्रामला जाण्याच्या बाबतीतही संबंधित अधिकाऱ्याची पूर्वमान्यता आवश्यक राहते.
या उद्देशासाठी परिवर्तित रजा, अर्जित रजा, प्रसूती रजा, सरासरी अर्धवेतनी रजा आणि असाधारण रजा यांचा समावेश होऊ शकतो.
5. शासकीय कर्मचारी व कुटुंबीय स्वतंत्रपणे प्रवास करू शकतात
शासकीय कर्मचारी आणि त्यांच्या कुटुंबातील सदस्य एकत्र किंवा स्वतंत्रपणे प्रवास करू शकतात.
कुटुंबीयांना रजा प्रवास सवलत देताना संबंधित कर्मचारी रजेवर असणे आवश्यक आहे किंवा नाही, याबाबत शासन निर्णयात स्वतंत्र तरतुदी आहेत.
कुटुंबीयांचा प्रवास कर्मचाऱ्याच्या प्रवासावर पूर्णपणे अवलंबून राहणार नाही. मात्र कुटुंबीयांच्या प्रवासाच्या तारखेपासून सहा महिन्यांच्या आत परतीचा प्रवास पूर्ण करणे आवश्यक असल्याची तरतूद आहे.
6. रजा प्रवास सवलतीचे गटवर्ष
रजा प्रवास सवलतीसाठी चार वर्षांचा गट विचारात घेतला जातो.
शासन निर्णयानुसार पहिल्या गटवर्षाची सुरुवात 1 जानेवारी 1993 पासून झाल्याचे नमूद आहे. त्यानुसार चार वर्षांचे गट तयार होतात.
चार वर्षांच्या एका गटामध्ये दोन वर्षांच्या दोन उपगटांमध्ये सवलतीचा लाभ घेण्याची तरतूद आहे.
उदा. एका उपगटात स्वग्राम रजा प्रवास सवलत आणि दुसऱ्या उपगटात महाराष्ट्र दर्शन रजा प्रवास सवलत घेता येऊ शकते.
मागील उपगटात न घेतलेली रजा प्रवास सवलत पुढील उपगटात वापरण्याबाबतही शासन निर्णयात विशिष्ट तरतूद आहे.
7. पती-पत्नी दोघेही शासकीय सेवेत असल्यास
पती आणि पत्नी दोघेही शासकीय सेवेत असल्यास रजा प्रवास सवलतीचा लाभ दोघांपैकी एका कुटुंबासाठीच घेता येतो.
अशा परिस्थितीत पती किंवा पत्नीने शासकीय सेवेतून या सवलतीचा लाभ घेतलेला नाही, याबाबत आवश्यक प्रमाणपत्र किंवा प्रमाणित घोषणा सादर करावी लागू शकते.
म्हणून एकाच कुटुंबासाठी दोन्ही शासकीय सेवकांकडून स्वतंत्रपणे समान सवलतीचा दावा करता येत नाही.
8. स्वग्राम भारताबाहेर असल्यास रजा प्रवास सवलत
कर्मचाऱ्याचे स्वग्राम भारताबाहेर असले तरीही शासन निर्णयातील अटींच्या अधीन राहून स्वग्राम रजा प्रवास सवलत अनुज्ञेय आहे.
मात्र स्वग्रामची घोषणा संबंधित नियंत्रक अधिकाऱ्याने स्वीकारलेली असणे आवश्यक आहे.
प्रवासखर्चाची प्रतिपूर्ती करताना रेल्वे किंवा जलवाहतुकीचा विचार करून कर्मचाऱ्यास अनुज्ञेय असलेल्या वर्गाच्या भाड्याच्या मर्यादेत प्रतिपूर्ती करण्याची तरतूद आहे.
9. रजा प्रवास सवलतीसाठी प्रवास अग्रिम
रजा प्रवास सवलतीसाठी कर्मचाऱ्याला प्रवास अग्रिम घेता येतो.
या अग्रिमाची मर्यादा शासन निर्णयातील तरतुदीनुसार उपलब्ध अंदाजित अर्थसहाय्याच्या 4/5 रकमेपर्यंत असू शकते.
कर्मचारी आणि त्याच्या कुटुंबीयांनी स्वतंत्रपणे रजा प्रवास सवलत घेण्याचे ठरविल्यास त्यानुसार अग्रिमाची तरतूद लागू होऊ शकते.
स्वग्रामला जाण्याच्या आणि परतीच्या प्रवासामधील अंतर तीन महिन्यांपेक्षा अधिक म्हणजे 90 दिवसांपेक्षा जास्त असल्यास केवळ जाण्याच्या प्रवासासाठी अग्रिम देण्याची तरतूद आहे.
प्रवासाचा अग्रिम घेतल्यानंतर प्रवास नियोजित कालावधीत न केल्यास किंवा सवलत न घेतल्यास अग्रिमाची रक्कम परत करण्याची आवश्यकता असू शकते.
10. स्वीयेतर सेवेत असताना रजा प्रवास सवलत
शासकीय कर्मचारी स्वीयेतर सेवेत कार्यरत असताना देखील शासन निर्णयातील तरतुदीनुसार रजा प्रवास सवलतीचा लाभ घेऊ शकतो.
मात्र संबंधित कर्मचाऱ्याच्या स्वीयेतर नियुक्तीच्या आदेशामध्ये या बाबीचा उल्लेख असणे आवश्यक आहे.
या सवलतीवरील खर्चाची जबाबदारी स्वीयेतर नियुक्ती करणाऱ्या संस्थेची/नियोक्त्याची राहील.
11. रजा प्रवास सवलतीमध्ये अनुज्ञेय वाहन प्रकार
रजा प्रवास सवलतीसाठी अनुज्ञेय प्रवासाचे माध्यम कर्मचाऱ्याच्या पदाच्या वेतनश्रेणी/ग्रेड वेतनानुसार निश्चित करण्यात आले आहे.
शासन निर्णयातील तक्त्यानुसार रेल्वे प्रवास, जलमार्गाने प्रवास आणि रस्ते मार्गाने प्रवास यासाठी वेगवेगळ्या तरतुदी आहेत.
रेल्वे प्रवासामध्ये संबंधित पात्रतेनुसार:
- वातानुकूलित प्रथम वर्ग
- वातानुकूलित द्वितीय स्तर
- वातानुकूलित तृतीय स्तर
- वातानुकूलित खुर्चीयान
- द्वितीय वर्ग शयनयान
आदी प्रवास वर्गांचा समावेश करण्यात आला आहे.
रस्ते मार्गाने प्रवास करताना अनुज्ञेय वर्गाच्या मर्यादेत वातानुकूलित बस तसेच इतर सार्वजनिक बसच्या प्रत्यक्ष भाड्याची प्रतिपूर्ती करण्याची तरतूद आहे.
टीप: शासन निर्णयातील वाहन व भाडे मर्यादा त्या वेळच्या वेतनरचनेनुसार आहेत. त्यामुळे आजच्या प्रत्यक्ष दाव्यासाठी अद्ययावत शासन निर्णय/प्रचलित नियम तपासणे आवश्यक आहे.
12. विमानाने प्रवास करण्याबाबत तरतूद
ज्या कर्मचाऱ्यांना विमान प्रवास अनुज्ञेय नाही, अशा राज्य शासकीय अधिकारी/कर्मचाऱ्यांना काही परिस्थितीत स्वग्राम रजा प्रवास सवलत किंवा रजा प्रवास सवलतीअंतर्गत रेल्वेने जोडलेल्या ठिकाणादरम्यान विमानाने प्रवास करण्याची तरतूद आहे.
मात्र अशा प्रवासासाठी संबंधित रेल्वे/राजधानी/शताब्दी एक्स्प्रेस किंवा इतर अनुज्ञेय रेल्वे गाडीच्या भाड्यापेक्षा कमी असलेल्या रकमेत प्रतिपूर्ती करण्याची तरतूद आहे.
विमान प्रवासाचा दावा करताना विमानाचे तिकीट, बोर्डिंग पास आणि संबंधित विमान कंपनीची पावती इत्यादी कागदपत्रे सादर करण्याची आवश्यकता असू शकते.
13. चुकीचा दावा केल्यास कारवाई
रजा प्रवास सवलतीचा लाभ घेताना कर्मचाऱ्याने किंवा अधिकाऱ्याने खोटी बिले, चुकीची माहिती किंवा बनावट कागदपत्रे सादर करून सवलतीचा लाभ घेतल्यास कठोर शिस्तभंगात्मक कारवाईची तरतूद आहे.
त्यामुळे रजा प्रवास सवलतीचा दावा करताना प्रवासाची तिकिटे, पावत्या आणि आवश्यक प्रमाणपत्रे योग्य पद्धतीने सादर करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
14. खर्चासाठी स्वतंत्र लेखाशीर्ष
“स्वग्राम रजा प्रवास सवलत” या योजनेवरील खर्चासाठी संबंधित लेखाशीर्षाखाली तरतूद करण्याचे निर्देश शासन निर्णयामध्ये देण्यात आले आहेत.
खर्चाची नोंद संबंधित आर्थिक वर्षातील मंजूर अनुदानातून करण्यात येते.
रजा प्रवास सवलतीसाठी महत्त्वाच्या गोष्टी
रजा प्रवास सवलतीचा लाभ घेण्यापूर्वी शासकीय कर्मचाऱ्यांनी खालील बाबी तपासाव्यात:
- स्वग्राम सेवा पुस्तकात योग्य प्रकारे नोंदविले आहे का?
- महाराष्ट्र दर्शनासाठी प्रवासाचे ठिकाण पूर्वी घोषित केले आहे का?
- सक्षम अधिकाऱ्याची पूर्वमान्यता घेतली आहे का?
- कुटुंबातील सदस्य सवलतीसाठी पात्र आहेत का?
- दोन अपत्यांची मर्यादा लागू आहे का?
- संबंधित चार वर्षांच्या गटवर्षात सवलत उपलब्ध आहे का?
- मागील उपगटातील सवलत वापरलेली आहे का?
- प्रवासाची तिकिटे व पावत्या जतन केल्या आहेत का?
- प्रवास अग्रिम घेतल्यास त्याचा योग्य वेळी हिशोब केला आहे का?
- पती-पत्नी दोघेही शासकीय सेवेत असल्यास दुहेरी दावा होत नाही ना?
निष्कर्ष
महाराष्ट्र शासनाच्या 10 जून 2015 रोजीच्या वित्त विभागाच्या शासन निर्णयामुळे राज्य शासकीय अधिकारी व कर्मचाऱ्यांच्या रजा प्रवास सवलतीसंदर्भातील विविध तरतुदी एकत्रित करण्यात आल्या आहेत.
यामध्ये स्वग्राम रजा प्रवास सवलत, महाराष्ट्र दर्शन, कुटुंबाची व्याख्या, चार वर्षांचे गटवर्ष, रजेचा कालावधी, पती-पत्नी दोघेही शासकीय सेवेत असल्यास लागू होणाऱ्या अटी, भारताबाहेरील स्वग्राम, प्रवास अग्रिम आणि अनुज्ञेय वाहन प्रकार याबाबत महत्त्वाच्या तरतुदी आहेत.
रजा प्रवास सवलतीचा दावा करण्यापूर्वी संबंधित कर्मचारी/अधिकाऱ्याने आपल्या विभागातील अद्ययावत शासन निर्णय, नियम व प्रचलित दर तपासणे आवश्यक आहे. कारण प्रवास भत्ता व वेतनरचनेशी संबंधित काही मर्यादा कालांतराने बदलू शकतात.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
1. शासकीय कर्मचाऱ्यांना रजा प्रवास सवलत किती वर्षांनी मिळते?
रजा प्रवास सवलतीसाठी चार वर्षांचा गट विचारात घेतला जातो. या गटामध्ये स्वग्राम आणि महाराष्ट्र दर्शन यासंदर्भातील तरतुदी लागू होतात.
2. महाराष्ट्र दर्शन रजा प्रवास सवलत कोणत्या ठिकाणी घेता येते?
महाराष्ट्र राज्याच्या भौगोलिक सीमांच्या आत कोणत्याही ठिकाणी महाराष्ट्र दर्शन रजा प्रवास सवलत घेता येते. प्रवासाचे ठिकाण पूर्वी घोषित करून सक्षम अधिकाऱ्याची मान्यता घेणे आवश्यक आहे.
3. स्वग्राम रजा प्रवास सवलतीसाठी स्वग्राम घोषित करणे आवश्यक आहे का?
होय. शासन सेवेत दाखल झाल्यापासून सहा महिन्यांच्या आत स्वग्राम घोषित करण्याची तरतूद आहे.
4. पती-पत्नी दोघेही शासकीय कर्मचारी असल्यास दोघांनाही रजा प्रवास सवलत मिळते का?
एकाच कुटुंबासाठी दुहेरी लाभ घेता येत नाही. पती-पत्नी दोघेही शासकीय सेवेत असल्यास संबंधित शासन नियमांनुसार एकाच कुटुंबासाठी सवलतीचा लाभ घेण्याची तरतूद आहे.
5. रजा प्रवास सवलतीचा दावा करताना तिकिटे सादर करणे आवश्यक आहे का?
होय. प्रवासाच्या प्रकारानुसार संबंधित रेल्वे, बस, विमान किंवा जलवाहतूक तिकिटे व आवश्यक पावत्या सादर करणे आवश्यक असते.
0 Comments